×

Serwis forumakademickie.pl wykorzystuje pliki cookies. Korzystając z naszej strony wyrażasz zgodę na wykorzystanie plików cookies w celach statystycznych. Jeżeli nie wyrażasz zgody - zmień ustawienia swojej przeglądarki internetowej.

Instytut Matematyczny PAN

Matematyczne historie

W latach osiemdziesiątych XX wieku Polskie Towarzystwo Matematyczne stworzyło Komisję Historii Matematyki, która podjęła inicjatywę organizowania corocznych konferencji z historii matematyki. Pierwsza Ogólnopolska Szkoła Historii Matematyki odbyła się w dniach 1-6 czerwca 1986 roku w Pokrzywnej k. Opola. W 2005 roku odbyła się XX Szkoła w Ustroniu Śląskim. Od 2006 roku impreza zmieniła nazwę na Konferencję Naukową PTM z Historii Matematyki. Po każdej konferencji ukazywał się tom z materiałami z niej. W roku 2006 Zarząd Główny PTM podjął decyzję o utworzeniu VI serii Roczników PTM pod nazwą „Antiquitates Mathematicae” (matematyczne starocie). PTM zawiesiło wydawanie tego czasopisma w roku 2011 i rozwiązało wszystkie komisje, w tym Komisję Historii Matematyki, nadal jednak firmuje konferencje historyczne, które są organizowane przez różne uczelnie. Od roku 2013 kolejne konferencje (XXVII-XXXIII) odbyły się w Centrum Konferencyjnym Instytutu Matematycznego PAN w Będlewie.

Tegoroczna, XXXIII Konferencja poświęcona była głównie matematyce polskiej w XX wieku. Lech Maligranda ze Szwecji (Lulea) wraz z Małgorzatą Terepetą (Łódź) opowiedzieli o przestrzeniach Orlicza (Maligranda) i o przestrzeniach, które zawdzięczamy polskim matematykom. Naliczyli ich dwadzieścia dziewięć, m.in. przestrzenie Banacha, Marcinkiewicza, Sierpińskiego, Saksa, Hurewicza, Kempistego, Mazura, Schaudera, Zygmunda, Zahorskiego czy też Kuratowskiego-Ulama. Termin „polska przestrzeń topologiczna” wprowadził Nicolas Bourbaki w 1940 roku. Pod tym pseudonimem kryje się grupa francuskich matematyków, którzy sukcesywnie wydawali monumentalne dzieła poświęcone najważniejszym działom matematyki, próbując ujednolicić terminologię i symbolikę współczesnej matematyki. Przełożono je na wiele języków. Niżej podpisany przedstawił stan matematyki i jej historii po odzyskaniu niepodległości sto lat temu, w tym program badań Ludwika i Aleksandra Birkenmajerów w zakresie historii matematyki w Polsce. Przed stu laty powstał program rozwoju matematyki w Polsce (Wacław Sierpiński, Zygmunt Janiszewski, Stefan Mazurkiewicz), dzięki któremu matematyka polska w okresie międzywojennym stała się światową potęgą. Roman Murawski przedstawił rozwój logiki na uniwersytecie w Poznaniu (1919-2019). Roman Duda (Wrocław) przypomniał rozwój rachunku prawdopodobieństwa i statystyki w Polsce, a Jolanta Grala-Michalak (Poznań) omówiła polskie podręczniki akademickie do statystyki. Jest ich kilkadziesiąt i są ukierunkowane na konkretne grupy zawodowe. Zdzisław Pogoda (Kraków) odświeżył zapomnianą postać Witolda Wilkosza, uczonego i popularyzatora nauki, omawiając jego książkę z topologii Les proprietés topologiques du plan euclidien (1931). Jan Koroński (Kraków) przedstawił nieznane fakty z życia: Konstantego Holly’ego (1954-1998), Bolesława Szafirskiego (1935-2016) i Witolda Kleinera (1929-2018). Osiągnięciom matematyki polskiej w teorii funkcji rzeczywistych poświęcony był wykład Władysława Wilczyńskiego z Łodzi Wokół twierdzenia Borela . Jan Strelcyn (Paryż) w pięciogodzinnej serii wykładów omówił problem funkcji algebraicznych całkowalnych elementarnie od XIX wieku (Abel, Liouville, Czebotariew) aż do dziś. Ważnym elementem jego wykładów było omówienie dorobku Michała Feldbluma (1875-1925) w zakresie równań różniczkowych (równanie Riccatiego) i problem całkowania w postaci skończonej.

Nie brakło też historii matematyki światowej. Piotr Błaszczyk (Kraków) wskazał Euklidesa, rozważając temat Skąd pochodzi dowód matematyczny? Marlena Fila (Kraków) omówiła Definicję ciągłości funkcji od Bolzano przez Peano do Russella . Trzy wykłady poświęcono wybitnemu matematykowi rosyjskiemu, Andriejowi Nikołajewiczowi Kołmogorowowi (1903-1987), który rozwiązał jeden z problemów postawionych na II Kongresie Matematycznym w Paryżu (6-12 sierpnia 1900), mianowicie tzw. VI Problem Hilberta. David Hilbert pytał o matematyczne sformułowanie aksjomatów fizyki, m.in. o aksjomatyzację rachunku prawdopodobieństwa. Kołmogorow zbudował taki model w roku 1933 w oparciu o teorię miary. Model ten przyjął się i dziś powszechnie obowiązuje. Mniej znane osiągnięcia Kołmogorowa związane z problemem turbulencji przedstawił Andrzej Icha (Słupsk). Życie i dorobek Kołmogorowa zaprezentował Roman Urban (Wrocław), omawiając w drugim wykładzie mało znany matematykom dorobek Kołmogorowa w humanistyce, m.in. w lingwistyce i w teorii wiersza.

Witold Więsław, matematyk i historyk
Więcej o polskiej matematyce na str. 32-41